Çıkmayan hurda yasası, borç yüzünden traktör alamayan çiftçiler derken, traktör satışları son 5 yılın en düşük seviyesine indi. 2005'te 35 bin, 2006'da 40 binler seviyesine çıkan traktör satışları, 2009'da 13 binlere geriledi.
Türkiye'deki traktör üretimi ve satışı, krizin etkisinin en ağır hissedildiği yıl olan 2009'da "dip" yaptı.ÖTV indiriminden nasibini alamayan orta sınıf ticari araçların yüzde 30, ağır ticarileri araç satışlarının ise yüzde 42.3 düştüğü 2009'da, en büyük darbeyi traktörcüler aldı. Traktör üretimi yüzde 40 düşerek 14 bin 861 adede, satışlar ise yüzde 50'nin üzerinde daralarak 13 bin adetlere geriledi. Böylece 2005'te 35 bin, 2006'da 40 binler seviyesine çıkan traktör satışları, son 5 yılın en düşük seviyesine indi. Sektörün ihracatı da bir önceki yıla göre yüzde 18 azalarak 8.8 bin adet düzeyinde gerçekleşti. Otomotiv Sanayicileri Derneği (OSD) Genel Sekreteri Ercan Tezer, 2009'da birçok üründe KDV indirimi yapılırken dikkate alınmayan ticari araç ve traktörlerde 8 puanlık KDV indirimi uygulanması gerektiğini belirtirken; Erkunt Traktör Genel Müdürü Zeynep Erkunt Armağan, Türkiye'deki 1.3 milyon trafiğe kayıtlı traktörün yaklaşık yarısının 25 yaşın üzerinde olduğunu, hükümetin bir an önce hurda teşviki çıkarması gerektiğini söyledi.
Bir türlü çıkmayan hurda teşviki, kurak geçen 2008 nedeniyle çiftçinin 2009'a borçlu girmesi, geçen yılın ilk yarısında bankaların kredi musluklarını kapatması ve ürün fiyatlarının düşmesi nedenleriyle traktör sektörü zor günler geçiriyor. Traktörcüler, uzun süredir bekledikleri hurda veya vergi teşviki kararlarının alınmaması halinde 2010'un yine 13 bin adet satışla geçmesini öngörüyor.
2009 kâbus yıl oldu
Geçen yılın başından beri otomotivcilerle birlikte hurda veya diğer teşviklerin çıkması için uğraşan traktörcülerin eli boş kalmıştı. Otomotivciler mart ortasında ÖTV indirimi desteği alırken, traktörde yüzde 8 olan KDV'de ise bir değişiklik olmadı. Traktör satışlarında ÖTV etkisi olmadığı gerekçesiyle "hurda indirimi" de alamayan sektörde işler durma noktasına geldi. Talebin daralmasıyla 2009'un ilk yarısına kadar Türk Traktör, Hattat gibi üretici firmalardan 2 bini aşkın çalışanın işine son verildi. Yılın ilk aylarında geçen yıldan kalma stoklar eritilmeye çalışıldı. Çiftçilerin çoğu ise kurak geçen 2008 nedeniyle rekoltede yeterli verimi alamayıp yıla borçlu girdi ve traktörlerini yenileyemedi. Bankaların da kredileri kesmesi satışları çıkmaza sokarken, 2009'da yağış ve rekolte iyi olmasına rağmen bu kez de ürün fiyatları geriledi.
Otomotiv Sanayii Derneği Genel Sekreteri Prof. Ercan Tezer halen talebin düşüklüğü nedeniyle özellikle ticari araç ve traktör fabrikalarımızda 2010'dan itibaren üretime ara verilmesine başlandığına dikkat çekerek, "2009'da birçok üründe KDV indirimi yapılırken dikkate alınmayan ticari araç ve traktörlerde 8 puanlık KDV indirimi uygulanmasının başlatılması gerek. Bu araçlarda sanayimizin yerli tasarımlarla üretim yaptığı, katma değerin daha yüksek olduğu ve pazarda ithalatın sınırlı bulunduğu da dikkate alınmalı" dedi.
Erkunt Traktör Genel Müdürü Zeynep Erkunt Armağan, Türkiye'deki 1.3 milyon trafiğe kayıtlı traktörün yaklaşık yarısının 25 yaşın üzerinde olduğunu vurgulayarak şöyle konuştu:
"Bu traktörlerden hızla kurtulmak gerekir. Gereksiz mazot sarfiyatı, sık değişmesi gereken yedek parça, iş saati kaybı dolayısıyla ürün kaybı, çevreye ve insan sağlığına verilen zarar miktarı çok fazla. Bunun için hükümetin mutlaka hurda desteği ya da hurda teşviki adı altında bir projeyle 35 yaşının üzerindeki traktörlerin yenileri ile değiştirilmesini teşvik etmesi lazım. Bu konuda yapılan çalışmalar defalarca çeşitli bakanlıklara sunuldu. Bu desteğin artık bu yıl verilmesi gerek yoksa endüstri çok zor durumda kalacak."
Çevreci olun deniyor ama
Daralan pazarın paralelinde 2009'da kötü bir yıl geçirdiklerini vurgulayan Armağan, "Satışlarımız 2008'e oranla yüzde 49 azaldı. 2010 için traktör pazarının 2009 yılı ile benzer rakamlarda kalacağını öngörüyoruz" dedi. 1 Ocak 2011'den itibaren Türkiye'de traktör üreticilerinin Euro 3 çevre normlarında imalatının zorunlu hale geleceğini ancak halen tarlalarda 200 bin adedin üzerinde 35 yaş üzerinde traktör bulunduğunun altını çizen Türk Traktör Genel Müdür Yardımcısı İrfan Özdemir ise "Bu çok çelişkili bir karar. Hem imalatçıya çevreci olun deniyor hem de yüz binlerce yaşlı traktörün çalışmasına izin veriliyor" dedi. Hattat Holding Başkan Yardımcısı İbrahim Hattat ise 2009'un zor bir yıl olduğunu, işçi çıkarmak zorunda kaldıklarını vurgulayarak, "Yaklaşık bin adet üretim yaptık. Bu yıl zor gözükse de 500'ü ihracat olmak üzere 2 bin traktöre ulaşmayı hedefliyoruz" dedi. Hattat, çiftçilerin halen kredi almakta zorlandığını belirterek, "Çiftçinin kredi sicili bozuk. Bu bir şekilde düzelmeli. Seçimler yaklaşıyor. Sektörün önümüzdeki aylarda desteklenmesini bekliyoruz, yoksa hem üretim hem de satış ağımız olumsuz etkilenmeye devam edecek" diye konuştu.
Traktör sayısı çok yetersiz
Yaklaşık 1000 hektar işlenen araziye düşen ortalama traktör sayısı İngiltere'de 87, Almanya'da 80, Yunanistan'da 92, Fransa ve İspanya'da 69 adetken Türkiye'de halen 36 adet civarında bulunuyor. Pazar doymamış olmasına rağmen, satışlar son 4 yıldır sürekli azalıyor. 2009'da Türkiye'nin tarımsal hasılası yüzde 3 büyümesine karşın ürün fiyatlarının düşük olması yine çiftçiyi olumsuz etkiledi. Banka kayıtlarına göre de sürekli borcu artan çiftçilerin mahsullerini düşük fiyata satmak durumunda kalmaları ve akaryakıt, gübre, ilaç gibi giderlerin yükselmesi çiftçinin traktör talebini etkiliyor. Halen Ziraat Bankası'nın traktör için aylık sübvansiyonlu faiz oranı yüzde 1.2 civarında bulunuyor. Denizbank, Vakıfbank gibi bazı özel bankalar da faiz oranlarını neredeyse aynı seviyeye indirmiş durumda. Bankalar Çiftçi Kayıt Sistemi'nden çiftçilerin ürün, mali durumlarını inceleyip kredi açmada karar veriyorlar.
